Güncelleme tarihi : 30 Mart 2006
Yer : Chimoio/Mozambik
Gün : 166
Yapılan yol : 24,775km

Malawi'ye başlamadan önce, Uganda'nın son bölümünde yaptığım bir yanlışlığı düzeltmek, Tanzanya'nın ilk bölümüyle ilgili de bir ekleme yapmak istiyorum:

Uganda'nın son bölümünün bitişi -belki hatırlarsınız- sınır kasabası Kisoro'da kapının açılmasını beklemekle geçen birkaç günü anlatıyordu. Kisoro'da kaldığım otelde karşılaştığım Polonyalı "dağ tutkunu" Jacek'ten geçenlerde bir e-posta aldım. Kendisi, tırmandığı dağın Karisimbi (4,507m) değil, Muhavura (4,100m) olduğunu belirtmiş. Ayrıca eklemiş; "Ben Ruanda ya da Kongo'ya geçmeyi planlamamıştım". Dağın ismi için özür diliyorum, Jacek! Ancak, ben ve benim gibi Ruanda ve Kongo'ya geçmeyi bekleyenler derken, Jacek'i kastetmemiştim. O yalnızca tırmanışını yapıp ayrılacaktı. Neyse! Ben onun söylediğini yanlış aktardım, o da diğer konuda beni yanlış anlamış. Böylece ödeştik. Umarım yaş tahmini konusunda da bir pot kırmamışımdır.

Gelelim diğer konuya. Tanzanya'nın ilk bölümünde "wildebeest"ten (onu da "wildbeest" olarak yanlış yazmışım, ne kadar çok yanlış yapar oldum yahu) bahsetmiş ve Türkçesi'ni bilmediğimi, bilenlerden yardım beklediğimi söylemiştim. Birkaç dikkatli ve titiz izleyici (ne mutlu bana) karşılığının "öküz başlı antilop" olarak belirtildiğini yazmışlar. Doğru! National Geographic (yanılmıyorsam) kanalında izlediğim belgeselde de öyle deniliyordu. Teşekkürler, bilgilendirenlere.

Malawi
Malawi'ye Songwe'deki sınır kapısından 18 Mart Cumartesi günü saat 11:00 sıralarında girdim. Birçok Avrupa ve Afrika ülkesi dışında bazı ülkeler için de vize istemiyor Malawi. Ancak Türkiye vize istenen ülkeler arasında yer alıyor. Eğer önceden vize almadıysanız, sınırda elinize bir belge veriyorlar ve bu belgeyle en geç beş gün içerisinde Mzuzu'daki (Tanzanya'dan girenler için) Göçmen Ofisi'ne başvurup vizenizi almanızı istiyorlar. Aksi halde ülkeye kaçak girmiş muamelesi görüyorsunuz. Mzuzu, sınıra yaklaşık 290km uzaklıkta ve benim Malawi'deki güzergahım üzerinde yer alan orta büyüklükte bir şehir. Bu nedenle, benim için programda bir değişiklik ya da özel bir çaba gerektirmiyor.

Malawi küçük bir ülke. Görülmeye değer birçok yeri içinde en önemlisi, ülkenin toplam yüzölçümünün %15'ini kaplayan ve doğu sınırının da büyük bir kısmını oluşturan Malawi, ya da diğer adıyla, Nyassa Gölü. Bu göl aynı zamanda Büyük Yarık Vadisi'nin de son su kütlesi. 585km uzunluğunda kuzey-güney doğrultusunda uzanan gölün genişliği yer yer 100km'yi buluyor. Gölün doğu kıyısı kuzeyde Tanzanya, güneyde de Mozambik topraklarına sınır. Aslında, Mozambik sınırının başladığı noktadan itibaren gölün su alanı, Mozambik'le Malawi arasında ortadan bölünerek paylaştırılmış vaziyette. Halbuki, Tanzanya sınırı gölün Tanzanya kıyısında bitiyor. Yani, Tanzanya'da göle girenlerden Malawi Sınır Polisi pasaport soruyor :)

Malawi anılarını anlatmaya başlamadan, Malawi tarihine azıcık değinmekte yarar var. Malawi'nin şimdiki adı, 14. yüzyılda hüküm sürmeye başlayan ve şimdiki Malawi'nin güneyi, Mozambik'in kuzeyi ve Zambia'nın doğusunu içine alan bir bölgeye hükmeden Maravi Krallığı'ndan geliyor. Kalonga denilen hanedanlık sistemi ile orta Malawi bölgesindeki başkentinden yönetilen krallık, tarım ve ticaret üzerine kuruluymuş. Krallık, en parlak dönemini, ülkeyi 1600-1650 yılları arasında yöneten Şef Masula zamanında yaşamış. Portekiz'le sıkı bir ilişki yürüten Şef Masula ödüğünde, ülke sınırları Mozambik Adası kıyılarına kadar dayanıyormuş. Bu sıralarda Portekizliler Maravi Krallığı'ndan çekinir ve saygıda da kusur etmezlermiş. Vakta ki, Şef Masula Hak'ın Rahmeti'ne kavuşmuş, Portekizliler'e de gündoğmuş ve ülkeyi yavaş yavaş istila etmeye ve parçalamaya başlamışlar. Her bir parça, kendine özgü, Undi denilen Kalongalar oluşturmuş.

Ancak yine de Portekizliler kıyıda sahip olduları konumlarını korumuş, içerilere de fazla bulaşmamışlar. Buradaki -önceleri- altın ve fildişi kaynaklarını, yerli krallık(lar)la ticaret yaparak kullanmayı tercih etmişler. Daha sonraları "dünya esir piyasaları"ndaki "yükseliş trendi"yle de, bu konudaki ticarete yine kaynağı tanıyan yerli girişimcilerle dahil olmuşlar.

Umman Sultanı Said'in 1824'te Mombasa'yı ele geçirmesi ile başlayan süreç, Doğu Afrika'daki Portekiz egemenliğine de önemli ölçüde zarar vermiş. Sultan'ın başkenti Muskat'tan Zanzibar'a taşımasıyla, Doğu Afrika ticaretinin büyük kısmı Ummanlı Araplar'ın eline geçmiş. Zamanın en önemli ticaret konusu olan esir ticareti de bu yıllardan sonra ciddi miktarda artmış. Bölgeden, Portekizliler sayesinde, gelişmekte olan Yeni Dünya "Amerika" ve hatta Brezilya'ya bile -Batı Afrika esir kaynaklarının ihtiyaca cevap verebilecek seviyede üretim yapamaması nedeniyle- esir sevkiyatı yapıldığı söylenmekte.

İşte dünyada yaşanan bu yoğun talebe cevap vermek üzere toplanan esirlerin en önemli kaynaklarından birisi de Malawi. Özellikle, Zanzibar'lı Araplar tarafından silahla donatılan ve yakaladıkları esirler için "satın alınma garantisi" verilen Yao'lar, topladıkları binlerce esiri zaman zaman Portekizliler'e de satarak rekabete dayalı bir talep de oluşturmuşlar. Esirler; Malawi Gölü'nün batı kıyısında 1,000 kişilik bir grup oluşana kadar biriktirilir, daha sonra karşı kıyıya geçirilir, buradan da okyanus kıyısındaki Kilwa'ya üç-dört ay süren zorlu bir yürüyüşle ulaştırılırmış. Kilwa'da erkek esirler hadım edildikten sonra pazara çıkarılırmış, doğu pazarında hadım edilmiş erkek esirler daha çok para ettiği için. Sebebi de, kalabalık haremlerinin namusunu korumak tabii. Peki neden hadım edilmişine daha çok para versin ki müşteri? Edilmemişini alıp hadım ettirmek daha ucuza gelmez mi? Öyle olmuyor işte. O zamanın "steril" koşullarında hadım edilen erkeklerin önemli bir kısmı da mikrop kaparak ölüyorlar. Yani, ölen ölüyor; kalan sağlar da satılıyor. Nasıl muhabbet ama. Tam bir mal ticareti gibi, değil mi? Herhalde, o zamanki esir tüccarı ile müşterisi arasında şöyle bir konuşma geçiyordu:
"Ben sana 10,000 erkek esir gönderdim. 6,000'i yolda gelirken telef oldu, kaldı 4,000. 1,500'ü de hadım edilirken gitti, kaldı 2,500. 500'ü benden sana hediye. 2,000'ini tanesi 10 altından sayarım, eder 20,000 altın. EFT yapıver bi zaamet"

İşte böyle! Malawi'nin insanı yıllarca bunu yaşamış. Sanmışlar ki, dünyanın kanunu bu.
"Bir gece köyümüze baskın olacak. Diğerleri gibi kimimizi öldürecekler, kimimizi de alıp uzaklara götürecekler. Kalanlar, bir daha hiçbirimizin ne olduğunu bilmeyecek, kendi gidecekleri günü beklerken..."

19. yüzyıl Malawililer için kanlı bir dönem olmuş. Bir yandan Yaolar ve onların topladığı esirleri almak üzere bekleyen Araplar ve Portekizliler, diğer yandan geçtikleri her yerde kıyım yapan Ngoniler.
Bu şekilde, David Livingstone'un 1853-1856 yılları arasında gerçekleşen Batı Afrika'dan Doğu Afrika'ya geçtiği ekspedisyon ve 1858'de başlayan (ya da planlanmaya başlanan) meşhur Zambezi Ekspedisyonu'na kadar geliniyor. Kimdir bu Livingstone? İskoçya'nın Blantyre kentinde 1813 yılında doğmuş, Glasgow Üniversitesi'nde tıp doktorluğu eğitimi aldıktan sonra, Londra Misyonerlik Okulunda misyonerlik eğitimi görmüş ve misyoner olarak Afrika'ya gelmiş, Livingstone.

Livingstone, Malawi'de esir ticaretinin durdurulması için çok çaba sarfediyor. Esir ticaretini, "kolonileştirme, ticaret ve Hristiyanlaştırma"nın (Livingstone'un 3c kuramı: "colonialism, commerce and Christianity")durdurabileceğini söyleyen Livingstone, tüm çabalarına karşın başarılı olamıyor. Malawi'de esir ticareti ancak, onun ölümünden 21 yıl sonra, 1895'te son esir tüccarı Mlozi'nin İngiliz Vali Harry Johnston'ın birlikleri tarafından yakalanıp idam edilmesi ile son buluyor.

Malawi'nin tarihi bu kadarla bitmiyor tabii. Koloni ve bağımsızlık dönemleri de var. Ama, şimdilik Malawi'ye başlarken, Malawili'nin acılı geçmişini ve onun nasıl "kaderine razı" bir toplum olduğunu anlatmak için esir ticareti kısmıyla yetiniyorum.

Chitimba
İlk durağım, kuzey-batı kıyısındaki Chitimba. Malawi Gölü'nün kuzey kıyısında küçük bir kasaba, Chitimba. Daha doğrusu haritada "kasaba" olarak gösteriliyor ama, aslında kasaba demek diğer kasabalar için biraz haksızlık olur. Bence irice bir köy olarak tarif edersem, Chitimba içinde yeterince cömert davranmış olurum. Aslında Chitimba'dan biraz önce, yine göl kıyısında olan ve Mikumi'deki Genesis Motel'de karşılaştığım Hollandalı genç çiftin önerdiği Sangilo Sanctuary Lodge'a uğradım önce. İskoç bir kadın ve İsrailli bir adam tarafından işletilen bungalov-motel oldukça temiz ve şirin ama, fiyatı da benim hedefimin üzerinde; USD55.00, kahvaltı hariç. Ben yine de Chitimba'daki Chitimba Camp Site'ı tercih edeceğim galiba. Burası da, özellikle Güney Afrika kaynaklı kambüs (hani otobüsle kamyon arası varlıklar, Uganda'nın son bölümünde bahsetmiştim) overland turizmi yapan bazı şirketlerin uğrak noktası. Aslında bir kamp yeri ama, birkaç bungalov (ya da buralarda "hut", yani "kulübe" olarak adlandırıyorlar, pek de haksız sayılmazlar) da var. Sahilde bulunması ve kumsalı olması nedeniyle GPS'imi ona kilitledim ve arabamın burnunu o yöne doğrulttum. Resepsiyon oku ile gösterilmiş yer, etrafı açık, üstü sazdan yapılma bir damla örtülü bar, restoran ve oturma bölümlerinden oluşan geniş bir alan. Koltuklar, sedirler, sandalyeler, masalar, kanepeler, yerde minderler falan var. Duvarlarda çeşitli Afrika maskeleri, batikler, fotoğraflar, ilan panoları, reklam afişleri... Geniş bir bar ve önü kumsal. Güzel! Hoş bir yere benziyor da... Kimse yok. Etrafıma bakıyorum, bambudan yapılmış kanepelerin sırtı bana dönük olanlarından birinin üzerinden uzanmış bir ayak görüyorum. O tarafa yöneliyorum; kanepede uzanmış olan "müşteri" eğer uyumuyorsa, resepisyon görevlisini soracağım. Kanepenin önüne doğru geçtiğimde, sırtı bana dönük diğer kanepede bir başka "müşteri"nin uzanmış olduğunu görüyorum. İkisi de, "nereden çıktı bu adam da yahu!" der gibilerinden bana bakıyorlar. "Rahatsız ettiğim için özür dilerim ama, resepsiyon görevlisi nerede, biliyor musunuz acaba?" diye soruyorum. Ayağı kanepenin sırtından arkaya doğru sarkmış olanı "Biziz, birşey mi vardı?" diye soruyor. İçimden "Yok canım. Bir hatırınızı sorup gidecektim" demek geldi ama, moda tabiriyle bu kadar "cool takılmaları" biraz cezbetti açıkçası. "Yeriniz var mı, diye soracaktım da" dedim. "Kulübeler orada, kapıları açık. Git bak. İstediğinde kal" dedi, kanepearkasındansarkıkayaklı. O kadar cool davranıyorlar ki, hafiften ürpermeye başladım, 36°C sıcağa rağmen. Neyse, gidip yan yana bitişik-dizili kulübelerden self-contained (burada, içinde duş ve tuvaleti olan odaya böyle deniliyor) olan bir tanesini gözüme kestirdim. Durumları pek iç açıcı olmasa da, çadır kurmaktan daha zahmetsiz. Fiyatı da uygunsa iki gece kalırım. Dönüp kanepearkasındansarkıkayaklı'ya seçtiğim odanın numarasını söyleyip fiyatını soruyorum. "USD12.00 senin için uygun mu?" diye soruyor. "Biraz pahalı ama..." diyorum. "İyi o zaman, USD10.00 verirsin" diyor. Olur canım, ayıp ettin. Bu arada diğeri yerinden kalkıp barın arkasına geçmişti. Sanırım "otelle ilgili birileri" olduklarını ispat etme gereği duydu. Ben de sıcağın bunaltıcılığını hafifletmek için bara yönelip soğuk bir bira istedim. "Jeneratörü çalıştırmadık. Biralar soğuk değil" dedi, kanepearkasındansarkıkayaklı. "Olsun, öyle içerim" dedim. Yüzünü buruşturup "Sıcak bira mı? Ben hayatta içemem" dedi. "Peki o zaman, arabamın buzdolabından kendi biralarımdan getirsem bozulur musunuz?" diye sordum. "Yok canım! Varsa, iki tane de bize getir. Akşam soğuyunca bizimkilerden sana iki tane bedava veririrm" dedi. Oluur! Neyse böylece muhabbet başladı. İki Güney Afrikalı. Barın arkasına geçen sarışının adı John. Diğeri, yani "renkli" olanı, adını söylemeye üşendi. Zaten hala olduğu yerde yatıyor, kanepearkasındansarkıkayaklı. Buralarda "renkli" diye, beyaz-siyah ya da Hintli-siyah karışımı olanlara deniyor. Beyaz-siyah karışımı çoklukla beyaz baba ve siyah anneden (daha az olarak beyaz anne ve siyah babadan)... Hintli-siyah karışımı ise hep Hintli baba ve siyah anneden (bu bilgiler, adını daha sonra duyacağınız Mr. Stuart M. Grant'ten alınmıştır)... Bizim kanepearkasındansarkıkayaklı ise bir beyaz-siyah "renkli"si. Ama türünü bilemiyorum tabii.

Akşam, nitekim, bir kambüs dolusu çılgın overlander geliyor. Gürültü-patırtı. İçlerinden birisi de Uganda-Ruanda sınırındaki beklemede tanıştığım çocuklardan. Şimdi de bu tura katılmış. Millet iyi geziyor yani anlayacağınız. Yemekten sonra saz kulübeme çekiliyorum. Gölün dalgaları, ay mehtabı ve yıldızlar muhteşem.


Malawi Gölü'nde güneşi batırdık. Güneş arkadan battı tabii. Ben doğuya bakıyorum şu anda.

Ertesi sabah, arabadaki kamp malzemelerimi; koltuk, masa, ocak, yemek takımı ve kahvaltılıklarımı indirip kendime güzel bir kahvaltı hazırlıyorum. Pazar sabahları genellikle uzun uzun kahvaltı yapmasını severim. Hele bir de gazetelerim varsa... Tabii burada o şansım yok ama, Buket'in benim için biriktirdiği Radikal bulmacalarım var. Bugün artık onlardan üç-dört tanesi tüketilir. Sıcak bunaltıcı ama, saz kulübemin "verandası" nispeten esintili.


Kulübemin önünde Pazar kahvaltısı. Böyle deli gibi güneşin altında değilim tabii.
Fotoğrafta iyi görünsün diye öne taşındım

Bugün yazılarımla uğraşıp, biraz da miskinlik yapacağım. Kulübemin kuytusuna çekilip oturuyorum. Akşama kadar oradaydım. Kâh yazı yazdım, kâh kitap okudum, kâh bulmaca çözdüm, kâh yemek pişirdim (ocak ortaya çıktı ya yeniden). Bu arada "hemşehrim"le muhabbet ettim:


"Hemşehrim" Medson.!

Medson Ngwira 18 yaşında bir Malavili çocuk. Para bulursa okumaya devam etmek istiyor. Kaldığım kamp yerinin yanındaki bahçede çalışıyordu. Üzerindeki tişörtü görünce yanına gittim. Çarşıdan aldığını söyledi. Buralarda (aslında tüm Afrika'da bu var) dünyanın her yerinden toplanan (satın alınan ya da "yardım" adı altında toplanan) 2. el ya da defolu mallar çuvallar içerisine tıkılıp getiriliyor ve pazarlarda dergilere dökülüp satılıyor. Bunun uluslararası ticaretini yapan o kadar çok insan var ki, dünyanın her yerinde. Medson da bu ay-yıldızlı tişörtü beğenmiş anlaşılan. Bu arada Medson kendisine mektup arkadaşı arıyor, İngilizce yazışacağı. Adresi aşağıda, ilgilenenlere:

Medson Ngwira
P.O. Box 4
Chitimba, Rumphi
Malawi

Öğle ve akşam yemeklerini "stoklarım"dan karşılayıp günü ucuza kapatıyorum. Ertesi sabah Chitimba İlköğretim Okulu'nu ziyaret edeceğim. Saat 06:45'te "bayrak törenleri" varmış, öğrendim. Erken yatmam lâzım.

Sabah 06:15'te kalkıp traş oldum ve temiz kıyafetlerimi giydim. Çocukların karşısına pejmürde bir şekilde çıkmamalıyım. Saat tam 06:45'te okuldaydım. Ben vardığımda çocuklar okulun ve çevresinin temizliğini yapıyorlardı. Burda okul ve çevre temizliği öğrencilerin sorumluluğunda. Başlarında üst sınıflardan "gözetmen" abileri ve ablaları, hepsinin elinde çalı süpürgeleri, etrafı süpürüyorlar. Benim geldiğimi görünce temizliği falan unuttular tabii. Çocukların çemberinden, öğretmenlerden biri kurtardı. Birazdan "başöğretmen" de çıkageldi. Müdür olarak adlandırmıyorlar burda. Beni başöğretmenin odasına aldılar, öğretmenler tek tek gelip benimle tanıştı. Daha sonra Pazartesi sabahlarının geleneksel töreni başladı, bizdeki gibi. Başöğretmen bir konuşma yaptı ve öğrenciler sınıflarına çekildiler, öğretmenleri ile birlikte.


Sabah, başöğretmenin konuşmasını öğrenciler "ilgi"yle dinliyorlar.


Bu kızımıza ise ben daha ilginç gelmiş olmalıyım

Başöğretmenin de derse gireceği bir sınıfı olduğu için, beni öğretmenlerden birisine havale etti, sınıfları gezmem için. İlk girdiğim bir üçüncü sınıf. Sınıfta öğrencilerin oturacağı sıra yok. Öğretmenin de masası... Sanırım dördüncü sınıfa kadar çocuklar yerde oturarak dersi izliyorlar.


Üçüncü sınıfta öğretmen Frank Kamanga ve öğrencileri

Sonra, üst sınıflardan birinin matematik dersine girdim. Burada artık sıraya oturmuştu çocuklar. Girdiğim her sınıfta öğretmenler benden, çocuklara Türkiye ve seyahatimle ilgili bilgi vermemi istedi. Ben de seve seve yaptım tabii bunu. Hepsi ilgiyle dinledi anlattıklarımı.


Başöğretmen Harry W. Chainga, bir harita çizip Türkiye'nin yerini işaretledi, el çabukluğuyla. Ben de o harita üzerinde Türkiye'yi ve seyahatimi anlattım kısaca çocuklara.

Okulun öğrenci sayısı 895. Toplam sekiz sınıf ve aynı sayıda da derslik var. Sınıf mevcutları 120-140 öğrenciye kadar çıkıyor. Arabada, yanımda bulundurduğum kalemlerden 80-90 kadarını başöğretmene verdim; başarılı öğrencilere dağıtmaları için. Nisan'ın yedisinde dönem bitiyormuş. "İyi oldu, başarılıları ödüllendirme fırsatı olur bu bizim için" dedi, başöğretmen Harry W. Chainga. Verdiğim yalnızca kurşun kalemdi.

Bu güzel insanlarla vedalaşıp, Mzuzu'ya doğru yola çıkıyorum. Sudan'ın ücra köşesindeki ilkokulda hiç olmazsa öğrenciler yerde oturmuyordu.

Mzuzu'da vize işlemi yarım saat kadar sürüyor. Vizeyi aldıktan sonra, e-postalarımı kontrol etmek için bir internet café buluyorum. Malawili'nin ne kadar saf olduğuna bir örnektir: Girdiğim ilk internet caféde ücreti soruyorum; dakikasının otuz Malawi Kwachası olduğunu söylüyor kız. 135 Kwacha bir ABD Doları'na karşılık geliyor. Yani bir Dolar'a yaklaşık 4.5 dakika boyunca internete erişiyorsunuz. "Neden bu kadar pahalı?" diye soruyorum. "Şurada bir internet café daha var. Orada yirmi Kwacha" diyor ve kapının önüne çıkıp eliyle yerini de gösteriyor. Birşey söyleyemiyorum ve ucuz internet caféye doğru yürüyorum.

Buradan Nkhata Koyu'na geçeceğim, yine Malawi Gölü kıyısında ve daha güneyde. Nkhata Koyu kıyıları Bilharzia, ya da diğer adıyla Şistosomiasis (bunun da Türkçe karşılığını bilmiyorum, belki de yoktur) hastalığı riski en az olan bölge. Bu, özellikle Sahra Altı tropikal bölgelerdeki tatlı sularda çok yüksek oranda bulunan bir hastalık. Hastalığa, deri altına nüfuz ederek burada çoğalan kurtçuklar sebep oluyor. Semptomu yüksek ateş. Ciddi şekilde tedavi edilmediği taktirde bu kurtçuklardan "kurt"ulunamıyor. Yalnızca bu sularda yüzmekle değil, bu hastalıkla enfekte olmuş suyla yıkanmak ya da bu suyla yıkanmış ve iyi ütülenmemiş ya da direkt güneşin altında bırakılarak kurutulmamış çamaşırları giymekle de hastalığa yakalanma riski var.

Mzuzu'dan Nkhata'ya doğru virajlı orman yollarında ağır ağır ve keyifle ilerliyorum. Bir ara, arabadan metal birşey düşmüş gibi bir şıngırtı geldi kulağıma, açık pencereden. Arabayı emniyetli bir yere park edip, etrafını, erişebildiğim kadarıyla altını gözle kontrol ettim, birşey göremedim. Sesi duyduğum yere, geriye doğru yürüdüm, yaklaşık 100-150m kadar. Hem asfalta hem de yolun her iki tarafına bakındım, herhangi birşey bulamadım. "Herhalde" dedim içimden, "yerdeki metal birşeyin üzerinden geçtim". Arabaya binip, yoluma devam ettim.

Nkhata Koyu
Nkhata Koyu'nda, bahsettiğim hastalık riski olmadığı için, suya girip, meşhur siklid (İngilizcesi Cichlid olduğu için okunuşunun "siçlid" olması beklenirken, -nedense- böyle telafuz ediliyor) balıklarını göreceğim.

Bu siklid balıklarını ne bilirdim, ne de ismini duymuşluğum vardı. Bir arkadaşım, internette okuduğu bilgileri bana aktarmıştı. Ben de buralara kadar gelmişken bu balıklarla tanışmayı istedim. Elimdeki kaynakta da biraz bilgi vardı. Meğer çok meşhurlarmış ve Malawi ile birlikte Doğu Afrika'nın birkaç gölünde bulunurlarmış. Ama o birkaç gölden biri olan Victoria Gölü'nde siklid balıklarının da nüfusu tükenmeye yüz tutmuş. Dünyaya "hakiki" siklid balığı da bir tek Malawi Gölü'nden gönderilirmiş. Çeşitli renkte olanlarını suyun altında görmeğe doyamazmış insan. Eh, hadi bakalım, dedik ve şempanze, goril, kırmızı kolobus maymunu, sarı kanarya, mor menekşe derken, bir de siklid balığı kovalayalım istedik.

Nkhata Koyu'nun yolları, ana asfalttan ayrıldıktan sonra toprak. Hem sık, hem de bol yağan yağmurlar nedeniyle de bu toprak yollar oyularak bir "off-road yarış pisti" haline dönüşmüş durumda. Derin çukur ve yarıklar, çamur havuzları, sert eğimler... Arabayı test etmek için birebir yani. Ancak benim arabanın test sonuçlarında biraz sorun var. Engebelerden ne kadar yavaş geçersem geçeyim, arabanın arkası '59 Impala gibi yaylandıkça yaylanıyor. Arka amortisörler iyi çalışmıyor, belli. Kenya'da taktığım bu yedekler, aracın üzerindeki orijinalleri kadar sağlam çıkmadı anlaşılan. Daha ancak 12,000km yol yaptılar ve öyle önemli bir darbe de yemediler, toprak yollardaki normal darbeler dışında. Her neyse, artık çukur ve kasislere 10km cıvarında bir hızla girmemiz gerekiyor. Yoksa, arka camın önüne, o eski Impala'lardaki kafası sallanan köpeklerden koymam gerekecek.

Nkhata aslında iki koydan oluşuyor. Birisinin adı Nkhata Koyu iken, diğeri de Ilala Koyu ve yerleşim, yani buranın yerli nüfusunun yerleşimi, daha çok Nkhata Koyu cıvarında toplanmış. Etrafı ormanla kaplı iki tane ufacık koy. Sakin, huzurlu ve ucuz tatil yapmak isteyenler için ideal. Aslında Malawi Gölü'nün bu kıyısı baştan başa değişik güzelliklerle dolu.


Öndeki Ilala, arkada görünen ise Nkhata Koyu

Benim kalacağım yer ise Ilala Koyu'ndan da sonra, ağaçların arasında, taşlardan yapılmış setler üzerine oturtulmuş saz klübelerden oluşan Njaya Lodge. Kulübelerin bazılarının duş ve tuvaleti içinde (yani "self contained") ama, öyle olanlar hep arkalarda kalıyor ve önlerine gelen ağaçlar nedeniyle göl manzaraları kesilmiş durumda. Ben de en öndekilerden, yani içinde duş ve tuvaleti olmayanlardan birini alıyorum. Artık duş ve tuvaleti "ortak" kullanacağız ama, motelde benden başka kalan da yok zaten. Malum, yağmur mevsimi. Bu arada söylemeyi unutuyorum; her gün en az bir parti tufanımız var. Bu bazen iki, üç ya da daha çok parti olabiliyor. Süreleri de yarım saatten başlayıp, birkaç saate kadar çıkabiliyor. Njaya Lodge da bir İngiliz'e aitmiş. Kendisiyle tanışma fırsatımız olamadı, tatile İngiltere'ye gittiği için. Herkes tatil için buralara gelirken, o da tatilini geçirmeye İngiltere'ye gidiyor, yağmur mevsimi nedeniyle sezonun "off" olmasından istifade.


Benim kulübem...


...ve manzarası. O gördüğünüz kayaların arası siklid balığı kaynıyor.

Malawi'de benim gördüğüm ve kitapta da okuduğum turistik işletmelerin hepsi yabancılar; çoğunlukla da İngiliz, İskoçyalı, İrlandalılar tarafından işletiliyor. Yerli halk da onların yanında işçi olarak çalışıyor. Motelin barmeni/garsonu/mutfak sorumlusu Dickson'a sordum; neden hiç Malawi'li işletmeci yok, diye. Esas neden para tabii. Birkaç kişi bir araya gelip ortak iş yapmaya bile yetmiyor paraları. İşletme kültürü meselesi de var tabii işin içinde. Bu nitelikte bir hizmet anlayışı pek Malawili'nin alıştığı hayat tarzı ile bağdaşan bir durum değil. Dickson, aynı zamanda otelin aşçısı olan kardeşi ve birkaç turizm deneyimi olan arkadaşı ile bir "turizm hizmetleri kursu" işletiyor olduklarını anlattı, bütçe ve zamanlarının elverdiği ölçüde. Çevrede yaşayıp, gelişmekte olan turizm sektöründe kendine bir iş edinmek isteyenlerden gücü yetenler böyle kurslara katılıp kariyer sahibi olmaya çalışıyorlarmış. Ancak ilk akşam yediğim (dolayısıyla Dickson'ın kardeşi tarafından pişirilmiş olan) balık, aşçılık konusunda kurs görenlerin pek fazla şansları olamayacğını düşündürdü bana.


Mr. Dickson Mzimo Phiri. Barmen/garson/mutfak sorumlusu/...

Buralarda (ve Malawi'nin genellikle her yerinde) insanlar tarımla geçinmeye çalışıyorlar. Havalar ne zaman iyi giderse, o zaman karınları doyuyor ve keyifleri yerinde. Yağış olmaz ve kuraklık olursa (ya da tersi, çok yağış olur ve sel ekinlere zarar verirse), o zaman da aç kalıyorlar. Gölün balığı da, ancak kendi karınlarını doyurmaya yetecek kadar avlanıyor. Her balığı avlayıp yiyorlar genellikle, pek ayırt etmeden. Çocukların o rengarenk siklid balıklarını bile oltayla avladıklarını gördüm; sorduğumda yemek için olduğunu söylediler. Hele usipa adlı minicik balıklar var ki, onlar çarşıda leblebi gibi satılıyor, galiba güneşte kurutulmuş olarak. Balıkçıların kullandıkları ağaç gövdesinden oyularak oluşturulmuş, iri bir muza benzeyen ince uzun kayıklarla gerçekleştiriliyor neredeyse bütün balık avı da.


"Muz" kayıklar

Siklid balıklarını suda görebilmek için öyle uzun boylu dalış takımlarına falan gerek yok. Ben numaralı yüzme gözlüğümle, kıyıya yakın kayalıkların arasında yüzlercesini izleme imkanı bulabildim. Hele güneşin altında daha da çok yaklaşıyorlar kıyıya. Özellikle sarı ve parlak lacivert rente olanlarını izlemek çok keyifli oluyor. Tabii benim farklarını ayırt edemediğim yüzlerce daha çeşidi varmış, siklidlerin.
Nkhata'da kaldığım ikinci geceden sonra, Malawi Gölü kıyısındaki son durağım olan Salima'ya hareket ediyorum, 22 Mart Çarşamba sabahı. Nkhata'dan sonra da yol ormanların içinden, ama bu sefer kauçuk ormanlarının içinden kıvrıla kıvrıla geçiyor. Bu kauçuk ormanları, gerçek kauçuk elde etmek için yetiştirilmiş kauçuk ağaçlarından oluşmuş. Binlerce ağaç, kabuklarının üzerlerinde öz suyu olan kauçuk hammaddesinin akması için oluşturulmuş çizikler, bu çiziklerin alt ucuna saplanmış ufak metal kanallar ve altlarında da ağaca bağlı duran toplama kapları. Coğrafya kitaplarında fotoğrafını gördüğümde çok ilgimi çekmişti. Şimdi gerçeğini görüyorum. Nereden nereye!




Kauçuk, binlerce ağaçtan damla damla toplanıyor

Burası bir kauçuk plantasyonu ve özel bir şirket tarafından işletiliyor. Toplanan kauçuk, gerekli prosesten geçirildikten sonra ihraç ediliyormuş.

Malawi'ye burada ara vereceğim. Aslında, diğer kısmının da önemli bir bölümü tamamlandı ama, kalan onu da bitirmeyi beklerken zaman hızla geçiyor ve dosya büyüklüğü de artıyor. Sonuçta hem sayfanın güncellenmesi gecikmekte, hem de tek seferde göndereceğim dosya büyüklüğü, buradaki internet olanakları ile kolay kolay gönderilemeyecek boyutlara ulaşmakta. İyisi mi, ben burada ara vereyim.

Sayfa 2 >